The untimely death of RajaramMaharaj ushered in ray of hope in Mughal camp. From the seventeen years of zealous war against Marathas Aurangzeb learnt that key lies at forts. Hence, an aged emperor embarked upon an expedition to capture Maratha forts.
मराठ्यांच्या उत्तर दक्षिणेतील हालचाली
२ मार्च १७०० रोजी सिंहगडावर राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर औरंगजेबाविरुद्ध सुरु असलेल्या मराठ्यांच्या स्वातंत्र्यसमराचे तिसरे सत्र आरंभिले. आतापर्यंतच्या अनुभवावरून बादशहाचे आकलन झाले कि मराठ्यांचे मर्म त्यांच्या किल्ल्यांत आहे. ते जिंकून घेण्यासाठी एका प्रदीर्घ मोहिमेला सन १६९९ साली वसंतगड जिंकून सुरुवात झाली व सन १७०५ साली सहा वर्षानंतर राजमाची जिंकून याचा शेवट.
The Maratha Rousing - up the North and down the South
“The Marathas quickly conquered the south of Narmada. They spread like ants across the regions of Dakkhan, Khandesh, Varhad and Kokan” – Bhimsen Saksena
This note by Bhimsen Saksena sums up the rapid movements of Marathas in the Deccan. The years from 1700 (after Rajaram Maharaj’s death) till 1707 (the death of Aurangzeb) were the years that tested the bravery, loyalty and resilience of both the Marathas as well as the Mughals. After the death of Rajaram Maharaj it was the stalwart queen of the Bhonsle family; Tararani Bhonsle who was the driving force behind the Marathas. She deployed sardars such as Nemaji Shinde, Keso Trimal, Parsoji Bhonsle, Dhanaji Jadhav, Hanmantrao Nimbalkar and Hindurao Ghorpade on these missions. Marathas made their presence felt from Machallipattnam in the South to Bengal and Gujarat in the North.
WAKINKHEDA- THE LAST SEIGE
Wakinkheda, a small village in the Sagar (सगर) district of Karnataka is situated on the banks of rivers Bhima and Krishna. Wakinkheda was known for the sovereignty of it’s Berad community. The Berad community housed brave men who had once upon a time fought in defense of the Vijaynagar Empire. Pamnaik and Pidnaik were among the vice and valiant sardars of the Berad community.
Tararani – The Warrior Queen
After the death of Shivaji Maharaj Maratha empire was sailing through the turbulent waters. The brutal death of Sambhaji Maharaj stormed the empire. Every disappointment strengthened the commitment towards the Swarajya.
बादशहा औरंगजेबाची अखेरची किल्लेमोहीम - वाकीनखेडा
इसवी सन १७०५ च्या पूर्वार्धात मोगल बादशहा औरंगजेब याने आपली शेवटची किल्ले मोहीम हाती घेतली. ती म्हणजे उत्तर कर्नाटकातील गुलबर्गा जिल्ह्यातील वाकीनखेडा हा किल्ला जिंकायची मोहीम. आपला हट्ट न सोडता तसाच पुढे रेटला की होणाऱ्या नुकसानाबरोबरच किती टिंगल होते याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे बादशहाची ही मोहीम.
महाराणी ताराबाईंचा कारभार
दिनांक २ मार्च १७०० (जुलिअन दिनांक). सिंहगडावर छत्रपती राजाराम महाराजांचा स्वर्गवास झाला आणि मराठी राज्य पुन्हा एकदा राजाविना पोरके झाले. शाहू राजे मोगलांच्या कैदेत होते आणि राजाराम महाराजांचे वारस लहान होते. इसवी सन १६८२ पासून स्वराज्यावर मोगलांचे परचक्र आले होते आणि त्यास प्रतिकार करता करता आता तब्ब्ल १८ वर्षे सरली होती. या कालावधीत मराठ्यांनी अतीव पराक्रम करून महत्प्रयासाने राज्य वाचवले होते.
औरंगजेब किल्ले मोहीम भाग २
“न गर्दानद अकीक अज काविशे इल्मास रुइ खुद
दमे शमशीर माहे ईद बाशद नामजोथारा”
-हिरा आपल्याला कापीत आहे म्हणून अकीक (लाल रंगाचे एक रत्न) थोडेच आपले तोंड फिरवते, महत्वाकांक्षी वीरांना तलवारीचे पाते पाहिले की ईदचा चांद पाहिल्याचा आनंद होतो. (मासिरे आलमगिरी पृ. ९८)
औरंगजेबाची किल्ले मोहीम भाग १
सन १६९९ चा पावसाळा औरंगजेबाचा मुक्काम सोलापूरनजीक ब्रह्मपुरी येथे भीमा नदीच्या काठी होता. बादशाही छावणी गेले चार साडे चार वर्षे इथेच होती. औरंगजेबाच्या दख्खन मोहिमेला आता सतरा वर्षे उलटून गेली होती. अनेक जय पराजय झाले होते, पण मोहिम यशस्वी म्हणता येईल का?
Whose narrative wins?
The Indian subcontinent had witnessed the rise and fall of various dynasties. Right from Raja Purus to MaharanaPratap many indigenous rulers raised against atrocious foreign rule. Those whose narratives were strong, political organization was full proofed and army was iron hard sustained the thunderous attacks. Following the same glorious tradition ShivajiMaharaj challenged Mughal supremacy.
AURANGZEB’S EXPEDITIVE CAMPAIGNS
The fall of Maratha’s new capital Jinji proceeded in RajaramMaharaj fleeing back to Maharashtra and establishing a new capital here in Satara. Meanwhile Aurangzeb for the past 4 years was stationed at Brahmapuri, on the Southern banks of the Bhimariver. His state of mind for the past few years had always been perplexing. His plan to capture Jinji can be said to have been only a temporal success as his prime goal to capture RajaramMaharaj turned out to be a flaw.
The Siege of Jinji
During medieval ages north India was a bone of contention for various foreign dynasties. Adilshahi, Mughals, Nijamshahi every aspiring power tried to establish their rule in different parts of India. While foreign invaders indulged in annihilating Indian dynasties, Hindu rule over south India was preserved under two brothers Harihara and Bukka. Vijaynagar the empire they found, emerged as the largest south Indian kingdom. But when Mustafakhan an Adlishahi leader closed noose around Vijaynagar, once the prosperous kingdom encompassing entire southern sector of India had to surrender. The fall of Vellore in 1647 completely destroyed Vijaynagar. The fall of Vijayanagar in south India was followed by rise of Swarajya in Maharashtra. During the same period Shivaji took an oath to form HindaviSwarajya.
रामचंद्र पंत अमात्य
'निश्चयाचा महामेरू' असे रामदास स्वामींनी छत्रपती शिवाजी महाराजांचे वर्णन करताना म्हटले आहे. या जाणत्या राजाच्या तालमीत तयार झालेल्या त्यांच्या शिष्यांमध्ये, त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली तयार झालेल्या त्यांच्या कारभाऱ्यांमध्ये देखील, राजाचा हा गुण पुरेपूर उतरला होता हे रामचंद्रपंत अमात्य यांनी केलेले कार्य अभ्यासताना आपल्याला नक्की जाणवते.
Shankraji Narayan Pantsachiv
SHANKARAJI NARAYAN SACHIV
“This man accompanies RamchandraPant. He is conversant of the regions of Maval; from Shirval to Wai-Satara. He displays great valour and is equally an able leader. He has built a good force and won back the forts from Mughals. People of Mawal comply with him. RamchandraPant Aamatya mainatins good confidence in him”
--Riyasatkar Sardesai
शंकराजी नारायण पंतसचिव
एकामागोमाग एक येणारी संकटं माणसाला हतबल करतात आणि शेवटी त्याचे खच्चीकरण करतात. पण काही व्यक्ती याच संकटांना संधी समजून आपल्या युक्तीने, कष्टाने, कर्माने अश्या संकटांवर मात करतात आणि आपलं सामान्यत्व असामान्यत्वात परावर्तित करतात. संकटकाळात केलेल्या या असामान्य कर्तृत्वाचा ठसा इतिहासपटलावर पक्का उमटवतात आणि वर्षानुवर्षे नव्हे शतकानुशतके पुढील पिढयांना कायम स्फूर्ती देत राहतात.
The Supreme Administrator – RamchandraPanta Amatya
November, 1689 Raigad fell in enemy’s hands, royal family was captured, RajaramMaharaj escaped from Maharashtra and took shelter in Jinji. All the hopes were shattered. It seemed that Marathas had ushered in the darkest era they had ever witnessed. But circumspect politicians and watchful military leaders steeled the drooping hearts.
Two Stars Of Dazzling Brilliancy !
3 lac cavalry, 4 lac infantry, 60-70 long range heavy canons, 300 small canons entire armoury was prepared. It was a time when Mughal power was at its peak. After the death of Sambhaji Maharaj Aurangzeb planned to launch a final offensive and destroy Swarajya. Alamgir decided to strike when the iron is hot! He deployed his mammoth army on various ambitious expeditions.
"ममलकतमदार" संताजी घोरपडे
"सर्व काही गमवा .. परंतु गमावलेले परत मिळवण्याची ऊमेद गमावू नका" - स्वामी विवेकानंद.
अतिशय प्रतिकूल परिस्थितीमध्ये, परकीय सत्तांशी तसेच स्वकीय विरोधकांशी झगडून, मोठ्या जिद्दीने व कष्टाने शिवरायांनी उभारलेले 'हिंदवी स्वराज्य' आता लोप पावते की काय अशी भावना सन १६८९ मध्ये सुरुवातीस केवळ परकीय शत्रूंच्या मनातच नव्हे तर स्वकीयांच्या मनात देखील उत्पन्न झाली होती. त्याला कारणेही तशीच होती. सन १६८० मध्ये छत्रपती शिवरायांच्या निधनानंतर, सन १६८२ मध्ये मोगल बादशहा औरंगजेब याने मराठेशाही नष्ट करण्याच्या सूडभावनेने, सर्व लष्करी ताकदीनिशी स्वराज्यावर आक्रमण केले. पुढची ६ वर्षे, छत्रपती संभाजीराजांच्या नेतृत्वाखालील महाराष्ट्रात मोठे रण-कुंड पेटले होते आणि मोगल-मराठे यांच्यात अखंड युद्धे, हल्ले-प्रतिहल्ले सुरु होते.
A SOARING STORM – SENAPATI SANTAJI GHORPADE
It was on the dark night on 5th of April 1689 (Julian Date) that Raigad witnessed an escape which was both a direful as well as a benign escape. It had probably witnessed the most shrilling rescue operation in its history. Rajaram Maharaj on the night of 5th April 1689 (Julian Date) along with a few trusted men escaped Raigad, in the midst of the huge Mughal army surrounding the fort. The men accompanying him were Pralhad Niraji, Rupaji Bhonsle, Dhanaji Jadhav, Khandoballal Chitnis and Santaji Ghorpade. These men were the real heroes behind this impeccable escape. They borne a great responsibility and executed it flawlessly. One of the pioneers of this mission was Santaji Ghorpade.
रायगड ते जिंजी..... एक खडतर प्रवास...!
आदिलशाही व कुतुबशाही एकेका वर्षाच्या अंतराने गिळंकृत केल्यावर आलमगीर बादशाह औरंगजेबाची भूक प्रचंड वाढली होती. आता त्याच्यासमोर मराठ्यांशिवाय एकही शत्रू दख्खनेत उरला नव्हता. पूर्ण ताकदीनिशी त्याने मराठ्यांविरुद्ध मोहीम सुरु केली. स्वराज्य चहुबाजूने वेढले गेले होते. छत्रपती संभाजी महाराज निकराची झुंज देत होते. पण औरंग्यारूपी काळाने आपला डाव साधला.